تحقیقات هیدروبیولوژیک رودخانه ارس در نواحی میانی و انتهایی آن در سالهای 1376- 1375 و 1386- 1385 نمایانگر حضور 91 گونه از بی مهرگان کفزی، شامل 85 گونه طی سالهای 1375 و 1376 و 49 گونه در سالهای 1385 و 1386 بوده است. این گونه ها متعلق به 14 رده معمول در آب رودخانه ها بودند، که نرمتنان با 19 گونه و کرمهای خونی با 17 گونه بیشترین تنوع گونه ای را داشتند. از این گروههای جانوری 42 گونه دارای پراکنش گسترده در تمام مقاطع رودخانه ولی بقیه گونه ها فقط در بیوتوپهای خاصی پراکنده اند. تراکم وزنی توده زنده بی مهرگان کفزی از مناطق ابتدایی تا انتهای رودخانه بدلیل تغییر جنس بافت بستر رودخانه از خاکی به شنی بتدریج کمتر می شود. تشکیل بیوتوپ های گوناگون در مقاطع مختلف این رودخانه نقش مهمی در افزایش تنوع گونه ای بی مهرگان کفزی در آن را ایفا کرده است.

تراکم و تغییرات فصلی توده زنده جمعیت بزرگ بی مهرگان کفزی تالاب چغاخور واقع در استان چهارمحال و بختیاری در طی یک سال، از اردیبهشت تا اسفند ماه 1389بررسی شد. نمونه برداری از کفزیان به وسیله گرب اکمن در 10 ایستگاه، با 3 تکرار برای هر ایستگاه و با تناوب 45 روز یک بار انجام شد. در نهایت تعداد 25 خانواده از بزرگ بی مهرگان کفزی متعلق به 5 رده و 12 راسته جداسازی و شناسایی گردید. آرایه های شکم پایان (Gastropoda) با 66/61 درصد و سخت پوستان (Crastacea) با 94/0 درصد به ترتیب بیشترین و کمترین فراوانی را در بین سایر گروه ها بخود اختصاص دادند. بیشترین تراکم بزرگ بی مهرگان کفزی به تعداد 14862 عدد در متر مربع در فصل پاییز و کمترین آن به تعداد 7755 عدد در متر مربع در فصل تابستان مشاهده شد. همچنین بیشترین میزان توده زنده بزرگ بی مهرگان کفزی معادل 98/480 گرم در متر مربع به فصل پاییز و کمترین میزان آن معادل 80/73 گرم در متر مربع به فصل زمستان مربوط بود. در مجموع تحلیل های آماری تفاوت معنی داری (0. 01 > P)را در پارامترهای تراکم و میزان توده زنده بزرگ بی مهرگان کفزی بین فصول مختلف سال نشان داد. علاوه بر این بر اساس یافته های این تحقیق تغییر فصلی شرایط محیطی، چرخه زیست برخی از موجودات کفزی و مصرف آنها به وسیله پرندگان آبزی مهمترین دلایل کاهش تراکم و توده زنده بزرگ بی مهرگان کفزی در فصل زمستان بود.

این بررسی طی سال 1374 بصورت ماهانه در 6 ایستگاه دریاچه مخزنی ارس واقع در مرز ایران و نخجوان با استفاده از نمونه بردار Ekman با سه تکرار انجام شد. در این دریاچه گروههایی از کفزیان شامل: کم تاران، لارو شیرونومیده، گاماریده و میزیدها مشاهده گردیدند. بررسی ها نشان داد که گروه غالب در دریاچه ارس، کم تاران (Oligochaeta) می باشند که در تمامی سال مشاهده شدند و بیشترین فراوانی و زی توده را بخود اختصاص دادند. خانواده شیرونومیده (Chironomidae) پس از کم تاران گروه غالب بعدی بود. خانواده های Gammaridae و Mysidae دارای فراوانی و زی توده کمتری نسبت به گروههای مذکور بودند. حداکثر زی توده کم تاران در بهار با میانگین 5.68 ±19.03 گرم در مترمربع و حداقل آن در زمستان با میانگین 3.11 ±5.87 گرم در مترمربع مشاهده شد. در تابستان زی توده شیرونومیده با میانگین 1.21 ± 1.25 گرم در مترمربع در حداکثر و در بهار با میانگین 0.046 ± 0.06 گرم در مترمربع در حداقل قرار داشت. بیشترین و کمترین زی توده Mysidae در تابستان و بهار بترتیب با میانگین 0.46 ± 0.46 گرم در مترمربع و صفر بود. Gammaridae فقط در تابستان مشاهده شد. بر اساس آزمون کروسکال - والیس زی توده هر سه گروه زیستی دارای اختلاف معنی دار بود (P>0.05). ایستگاه 4 با مجموع 26.06 گرم در مترمربع حداکثر و ایستگاه 5 با مجموع 3.14 گرم در مترمربع حداقل توده زنده را دارا بودند. درصد کل مواد آلی (T.O.M) در فصول مختلف تغییرات محسوسی نداشت، بطوریکه میانگین آن از حداکثر 6.66 درصد در بهار تا حداقل 4.79 درصد در زمستان متغیر بود. با توجه به این اطلاعات بنظر می رسد، تغذیه ماهیان، نوع بستر، میزان مواد آلی (T.O.M) و دمای آب از مهمترین عوامل تغییر در جمعیت و زی توده بی مهرگان آبزی در ایستگاهها و فصول مختلف می باشند.

1یکی از روش های مناسب جهت تعیین سلامت و تاثیر فعالیت های انسانی بر کاهش کیفیت رودخانه ها، ارزیابی آن ها با استفاده از جمعیت ماکروبنتوزها به عنوان شاخص آلودگی آب می باشد. در این مطالعه تنوع و فراوانی ماکروبنتوزهای رودخانه کرج مورد بررسی قرار گرفت. این مطالعه در4 ماه مرداد، شهریور، مهر و آبان و در 6 ایستگاه در سال 1401 انجام شد. نمونه برداری با استفاده از دستگاه سوربر با سطح نمونه¬برداری 30×35 سانتی متر و سه تکرار در هر ایستگاه انجام و به آزمایشگاه منتقل شد. همچنین شاخص های تنوع شانون-وینر و شاخص های زیستی هیلسنهوف، BMWP، EPT، درصد خانواده غالب و غنای گونه ای در همه ایستگاه های مورد مطالعه محاسبه گردید. در مجموع 14 خانواده از بزرگ بی مهرگان کفزی، متعلق به  7 راسته و 4 رده شدند. در تمامی ایستگاه ها خانواده Baetidae از راسته Ephemeroptera غالب بود. بیشترین تنوع در ماه مرداد مشاهده شد. در کل شاخص های تنوع در ایستگاه های بالادست رودخانه بیشتر از پایین دست بود. شاخص درصد خانواده غالب بیشترین فراوانی مربوط به خانواده Baetidae  و حدود 72 درصد شاخص EPT در تمامی ایستگاه ها مربوط به سه ایستگاه بالادست سد بود. شاخص BMWP  تمام ایستگاه ها را در طبقه خیلی بد و آلودگی شدید قرار داد. شاخص هیلسنهوف ایستگاه پل خواب را در رتبه ی خیلی خوب (امکان آلودگی بسیاراندک) ، ایستگاه های آسارا، سیرا، وینه و پورکان را در طبقه بندی کیفیت خوب (احتمال مقدار آلودگی آلی) و ایستگاه آدران را نیز در رتبه ی مناسب (آلودگی آلی نسبتا قابل ملاحظه) ارزیابی کرد. شاخص شانون تمامی ایستگاه ها را در وضعیت نسبتا آلوده تشخیص داد. در مجموع شاخص زیستی هیلسنهوف شاخص¬ مناسبی برای ارزیابی کیفیت رودخانه کرج می¬باشد و طبق این شاخص، رودخانه کرج در وضعیت کیفی متوسط قرار دارد.

این مطالعه به منظور بررسی فروانی و پراکنش موجودات ماکروبنتیک به مدت یک سال به صورت ماهیانه از فرورین تا اسفند 1391در رودخانه گرگانرود در 3 ایستگاه شامل ایستگاه 1 (مختصات طول شرقی 42 58 36عرض شمالی 28 00 54 )، ایستگاه2(مختصات طول شرقی 41 58 36 عرض شمالی 27 01 54) و ایستگاه3 (مختصات طول شرقی 14 59 36 عرض شمالی 54 02 54) انجام گردید. برای نمونه برداری از دستگاه گراب ون وین با 3 تکرار استفاده گردید. در منطقه مورد مطالعه 6 راسته متعلق به 9 خانواده شاملLumbriculidae، Tubificidae، Naididae، Gammaridae، Cardidae، Nereididaae، Ampharetidae، Chironomidae، Balanidae شناسایی گردید. بیشترین درصد فراوانی موجودات ماکروبنتوز مربوط به Ampharetidae (28/62%)، Lumbriculidae (24/24%)، Naididae (11/3%)، Chironomidae (10/44%)، Balanidae (10/39%)، Gammaridae (6/14%)، Nereididae (31/91%)، Cardiidae (2/73%) و Tubificidae (2/19%) بود. به طور کلی در مجموع 3 ایستگاه بیش ترین تراکم ماکروبنتوزها مربوط به خانواده Ampharetidae (25410) و کم ترین تراکم مربوط به خانواده Tubificidae (1946) بود.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

به منظور بررسی کمی و کیفی بی مهرگان در استخرهای پرورش میگو متعلق به شرکت پرشیان پران در بندر تیاب، نمونه برداری در طی دوره پرورش از تاریخ 77.5.18 لغایت 77.8.5 به صورت هر 14 روز یکبار انجام شد. در این تحقیق نمونه برداری از رسوبات بستر 9 استخر پرورشی در سه نقطه مختلف (ورودی، وسط و خروجی) جهت بررسی ماکروفونها، میوفونها، مواد آلی بستر، دانه بندی رسوبات و تعیین نوع بافت بستر توسط توسط گراب با سطح مقطع 0.02 مترمربع انجام گردید. گروههای ماکروفون در این استخرها کم و تنها در سه استخر گزارش گردید، از میوفونها نیز فقط دو گروه نماتودآ، کوپه پودآ که فراوان تر از بقیه گروههای میوفونی بودند بررسی شدند. فراوانی این دو گروه در طی پرورش زیاد و در اواخر هر دوره کاهش یافت. دامنه تغییرات مواد آلی در استخرهای مورد بررسی از 6 درصد شروع و به 14 درصد در پایان دوره پرورش می رسید. از لحاظ نوع بافت بستر نیز مشخص گردید که بافت بستر این استخرها بیشتر از نوع سیلت می باشد.

در پژوهش حاضر تنوع زیستی درشت بی مهرگان (ماکروبنتوزها) با استفاده از شاخص های زیستی در رودخانه دوهزار تنکابن در سال 1390 1389 در هفت ایستگاه و طی دوازده نوبت نمونه برداری با سوربر سطح 0.1 متر مربع در سه تکرار صورت گرفت. نمونه های جمع آوری شده توسط فرمالین %4 تثبیت و در آزمایشگاه جداسازی و شمارش گردید. در بررسی کفزیان، 60 خانواده متعلق به 18 راسته و هفت رده شناسایی شد. همزمان با نمونه برداری از فون بنتیک برخی از فاکتورهای فیزیکی شیمیایی نظیر دمای آب و هوا،pH ،DO (اکسیژن محلول)، BOD (خواست اکسیژن بیوشیمیایی) در ایستگاه ها اندازه گیری شد. نتایج تغییرات معنی داری را روی دما PH, BOD5 نشان داد (p<0.05) ولی تغییرات در اکسی‍‍ژن محلول در طول مدت بررسی معنی دار نبود (P>0.05) داده های بنتیک بصورت سنجه های ساختار جمعیتی شامل غنای EPT، نسبت فراوانی EPT به خانواده Chironomidae و شاخص تنوع شانون محاسبه گردید. آنالیز واریانس یک طرفه گروه های کفزی در بین ماه ها و ایستگاه ها مورد بررسی قرارگرفت، نتایج آزمون آنالیز واریانس در بین ایستگاه ها تفاوت معنی داری را نشان داد (P<0.05). بطور کلی از ایستگاه شماره 1 تا ایستگاه شماره 7 از مقدار عددی این شاخص ها کاسته شد که نشان دهنده کاهش کیفت آب در طول رودخانه بوده است. بر اساس شاخص EPT بالاترین میانگین به ایستگاه 3 با میانگین امتیاز 70.66 و پایین ترین امتیاز در ایستگاه 7 با امتیاز 22.01 مشخص شد. بالاترین میزان شاخص EPT/Ch در ایستگاه1 با امتیاز 1.11 و پایین ترین امتیاز در ایستگاه 7 با 0.31 تعیین شد. شاخص تنوع شانون در ایستگاه ها، از بالا به پایین روند نزولی را نشان داد. بطوری که بیشترین مقدار آن در ایستگاه 2 با میانگین امتیاز 2.27 و پایین ترین امتیاز در ایستگاه 7 با امتیاز 1.7 مشخص شد. بطور کلی نتایج حاصله نشان از عدم آلودگی در نواحی بالادست رودخانه دوهزار تنکابن و آلودگی متوسط رودخانه در نواحی پایین دست در ماه های مختلف را داشت.

این تحقیق به منظور بررسی اثرات بهره برداری از شن و ماسه بر روی جانوران کفزی رودخانه تنکابن در جنوب دریای خزر از سال 1382 تا 1383 انجام شد. نمونه برداری فصلی در دو ایستگاه در بالا دست و پایین دست رودخانه و یک ایستگاه در منطقه بهرهبرداری از شن و ماسه انجام شده است. نمونه های بدست آمده از ایستگاه ها شامل 14 خانواده متعلق به 9 راسته از جانوران کفزی بوده است.تراکم جمعیت های نمونه ها در ایستگاه اول بین 1020 تا 5740 عدد در متر مکعب، در ایستگاه دوم بین 47 تا 1230 عدد در متر مکعب و در ایستگاه سوم بین 251 تا 5577 عدد در مترمکعب محاسبه شده است. کمترین فراوانی و زی توده متعلق به ایستگاه دوم و 5درصد از کل کفزیان این نواحی را شامل شده است. به دلیل تخریب زیستگاه و عدم ثبات بستر رودخانه و افزایش سستون، فراوانی جمعیت های بنتوز رودخانه به شدت کاهش یافته است. اثرات تخریب بستر به حاشیه رودخانه نیز اثر گذاشته است.